દિવ્ય યાત્રાધામ દ્વારકા જ્યાં દરેક પગરવમાં આસ્થા છે, દરેક શ્વાસમાં ભક્તિ છે અને દરેક તરંગમાં શ્રીકૃષ્ણનો સ્પર્શ છે તેવી પવિત્ર ધરતી પર હવે કુદરતે પણ એક અનોખું અદભુત ચમત્કાર પ્રગટ કર્યો છે.
પવિત્ર ગોમતી નદીના નિર્મળ જળમાં છેલ્લા કેટલાંક સમયથી એક વિશિષ્ટ પ્રજાતિની માછલી પ્રવાસીઓ, શ્રદ્ધાળુઓ અને સ્થાનિકોમાં ભારે કુતૂહલ જગાવી રહી છે. વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં “નીડલ ફીશ” તરીકે ઓળખાતી આ અનોખી માછલી તેની મોરપીંછ જેવી આભા ધરાવતી પૂછડી અને અતિ લાંબી સોય જેવી ચાંચના કારણે સૌનું ધ્યાન ખેંચી રહી છે.
જ્યારે ગોમતી ઘાટ પર સવારના સ્નાનાર્થે ભક્તો એકત્ર થાય છે, ત્યારે પાણીની સપાટી પર સરકતી આ માછલી જાણે જળમાં તરતી ચાંદીની રેખા જેવી ઝબૂકતી દેખાય છે. તેનું શરીર લાંબું, પાતળું અને અદભુત રીતે ગોઠવાયેલું હોય છે. તેની અણીદાર ચાંચમાં નાના પરંતુ તીક્ષ્ણ દાંતની કતારો જોવા મળે છે, જે તેને એક અલગ જ ઓળખ આપે છે.
આ માછલી સામાન્ય રીતે દરિયાના ઉપરલા પડમાં તરતી હોય છે, પરંતુ ગોમતી નદીમાં દરિયાઈ પાણીના પ્રવાહ અને પર્યાવરણની અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓને કારણે તેનો અહીં સહેલાઈથી અવલોકન થઈ રહ્યો છે. સ્થાનિક માછીમારોનું કહેવું છે કે અગાઉ આ પ્રજાતિ અહીં દુર્લભ હતી, પરંતુ છેલ્લા સમયમાં તેનું પ્રમાણ થોડું વધ્યું છે.
વિશેષ વાત એ છે કે ‘નીડલ ફીશ’ સ્વભાવથી શાંત અને માનવ માટે જોખમકારક નથી. હા, તેની એક અનોખી ખાસિયત છે અચાનક પાણીની બહાર ઊંચો કૂદકો મારવાની. જ્યારે તે અચાનક જળ સપાટીમાંથી ઉપર ઊછળે છે, ત્યારે દર્શકોમાં અચંબો અને આનંદની લહેર દોડી જાય છે. બાળકો માટે તો આ દ્રશ્ય એક જીવંત પાઠ્યપુસ્તક સમાન બની રહ્યું છે.
પર્યાવરણપ્રેમીઓ માને છે કે આ માછલીની હાજરી ગોમતી નદીના જળચર વૈવિધ્ય અને પર્યાવરણની સ્વસ્થતા દર્શાવે છે. ગોમતીના જળમાં વિવિધ પ્રજાતિઓનું સહઅસ્તિત્વ દર્શાવે છે કે કુદરત અહીં સંતુલિત રીતે શ્વાસ લઈ રહી છે.
દ્વારકાની આ અનોખી જળસૃષ્ટિ હવે માત્ર આધ્યાત્મિક જ નહીં, પરંતુ કુદરતી આકર્ષણ તરીકે પણ વિકસી રહી છે. યાત્રાળુઓ જ્યારે શ્રીકૃષ્ણના દર્શન માટે આવે છે, ત્યારે ગોમતી ઘાટ પર આ માછલીના દર્શન તેમની યાત્રાને વધુ સ્મરણિય બનાવી રહ્યા છે.
આ રીતે, પવિત્ર દ્વારકામાં ભક્તિ અને પ્રકૃતિનો અનોખો સંગમ સર્જાયો છે જ્યાં એક તરફ મંદિરોની ઘંટધ્વનિ ગુંજે છે, તો બીજી તરફ ગોમતીના જળમાં તરતી ‘નીડલ ફીશ’ કુદરતનું જીવંત ચિત્ર રચે છે.
દ્વારકા હવે માત્ર ધર્મનગરી જ નહીં, પરંતુ જળચર વૈવિધ્યનું જીવંત પ્રતીક બની રહી છે. ગોમતીના જળમાં તરતી આ મોરપીંછ જેવી પૂછડી ધરાવતી ‘નીડલ ફીશ’ યાત્રાળુઓને સંદેશ આપે છે કુદરત અને આસ્થા જ્યારે સાથે આવે, ત્યારે ચમત્કાર સર્જાય છે.
જયદિપ લાખાણી (દ્વારકા)
